Ngay từ thời cổ đại, trong các lý thuyết về chính trị, triết học ở cả phương Đông và phương Tây, vấn đề nêu gương được quan niệm như một phương thức quản trị xã hội. Để sinh tồn, từ thế giới động vật cho đến loài người đều phải thông qua các hành vi bắt chước, làm theo. Do đó mà hình thành các hành vi mang tính chuẩn mực của đời sống các loài, của cộng đồng và xã hội. Như vậy, nêu gương hay làm gương chính là hành vi làm mẫu, tạo ra những chuẩn mực để người khác học và làm theo.
Ảnh minh họa: Tất Thắng
Đối với cán bộ, đảng viên, phương thức lãnh đạo bằng sự nêu gương mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, phản ánh thuộc tính của Đảng, phẩm chất quan trọng của đảng viên. Nếu không nêu gương, thì không thể là cán bộ, đảng viên, càng không thể là cán bộ lãnh đạo, quản lý.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "... một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền" (1). Bản thân cán bộ, đảng viên phải làm kiểu mẫu trong công tác và lối sống, trong mọi lúc, mọi nơi, nói phải đi đôi với làm để quần chúng noi gương. Điều đó có giá trị thực tế gấp nhiều lần khi cán bộ chỉ tuyên truyền, thuyết phục dân mà bản thân cán bộ lại không thực hiện, chỉ nói mà không làm. Năm 1963, trong phiên họp cuối năm của Hội đồng Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý các cán bộ cao cấp: "Nhân dân ta rất tốt, nếu chúng ta làm gương mẫu và biết lãnh đạo thì bất cứ công việc gì khó khăn đến đâu cũng nhất định làm được" (2)
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nêu gương phải thể hiện trên 3 mối quan hệ: với mình, với người và với việc. Đối với mình, không được tự cao, tự đại, tự mãn, bởi đó là căn bệnh nguy hiểm. Nếu mắc phải căn bệnh này dễ mù quáng, thiển cận, luôn đề cao cá nhân, coi thường quần chúng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: tự mãn, tự túc là co mình lại, không cho mình tiến bộ thêm. Đối với người: phải yêu thương, khoan dung, độ lượng, phải có thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết. Cán bộ, đảng viên phải thật thà yêu thương, hết lòng giúp đỡ đồng chí, đồng bào, phải kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân. Đối với việc phải tận tâm, tận lực, có trách nhiệm, gương mẫu hoàn thành nhiệm vụ được giao, "dĩ công vi thượng", để việc công lên trên, trước việc tư, phải hy sinh lợi ích cá nhân cho lợi ích của Tổ quốc, nhân dân và của Đảng.
Ngày 7/6/2012, Ban Bí thư khóa XI ban hành quy định 101-QĐ/TW về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp. Ngày 19/12/2016, Bộ Chính trị khóa XII ban hành Quy định 55-QĐ/TW về một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên. Ngày 25/10/2018, Ban Chấp hành Trung ương khóa XII ban hành Quy định số 08-Qđi/TW quy định trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là ủy viên Bộ Chính trị, ủy viên Ban Bí thư, ủy viên Ban Chấp hành Trung ương. Điều đó cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Đảng đối với phẩm chất của cán bộ, đảng viên - yếu tố quan trọng quyết định sự tồn tại và vững mạnh của Đảng. Cán bộ, đảng viên phải trở thành “tấm gương”để quần chúng học tập, noi theo.
Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 8 khóa XII của Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói: Nếu gần 200 ủy viên Trung ương khóa XII, từng đồng chí thật sự soi vào bản thân, đề cao trách nhiệm nêu gương và gương mẫu đi đầu thực hiện thì sẽ có sức lan tỏa rất lớn, sẽ tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị, góp phần củng cố, tăng cường niềm tin của cán bộ, đảng viên, nhân dân vào Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư". Nếu tất cả cán bộ, đảng viên thực hiện nghiêm túc quy định nêu gương thì niềm tin của Nhân dân với Đảng sẽ được nhân lên nhiều lần.
Cán bộ, đảng viên phải xác định: nêu gương là phẩm chất cần và đủ, là yêu cầu của Đảng, là sự đòi hỏi của quần chúng nhân dân đối với mình, là suy nghĩ và hành động của mình. Do đó, phải tu dưỡng, rèn luyện thường xuyên, nêu gương về phẩm chất đạo đức, tư cách người cán bộ. Người có chức vụ càng cao, càng phải gương mẫu để cấp dưới học tập và làm theo.
Thực hiện nêu gương gắn với tự phê bình và phê bình, "tự soi, tự sửa" thường xuyên, chắc chắn đội ngũ cán bộ, đảng viên sẽ trở thành những cán bộ thực sự gương mẫu, tạo niềm tin trong Nhân dân, đủ sức lãnh đạo quần chúng Nhân dân xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh và phát triển.
Nguyễn Nhung
(1) Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQGST, Hà Nội, 2011, tập1, tr 284
(2) Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQGST, Hà Nội, 2011, tập 14, tr 223,